Khởi nghiệp từ văn hóa, bắt đầu từ đâu?

Khởi nghiệp không dễ, phải chăng khởi nghiệp từ văn hóa còn khó hơn nhiều? Mấu chốt để khởi nghiệp từ văn hóa thành công? Lời khuyên gì từ các diễn giả? Những bàn luận xung quanh hệ sinh thái khởi nghiệp từ văn hóa...

Đó là một vài trong rất nhiều những vấn đề thú vị được bàn luận trong buổi talkshow chủ đề "Giờ là lúc sống giấc mơ đời mình - Khởi nghiệp từ văn hóa, điện ảnh". Sự kiện nằm trong khuôn khổ dự án xuyên Việt "Chuyến tàu mùa thu", do Book & Friends và những người bạn đồng hành phối hợp tổ chức. Dịp cuối tuần qua, sau hành trình đi từ Hà Nội, Hội An, Đà Lạt... "Chuyến tàu mùa thu" dừng chân ở Ga Sài Gòn, cũng là nơi ươm mầm cho dự án nhiều thú vị này. Như đã đưa tin, buổi talkshow xoay quanh vấn đề văn hóa và khởi nghiệp từ văn hóa này có sự góp mặt của những tên tuổi ít nhiều gặt hái được thành công và đang xây dựng được một cộng đồng văn hóa ngày càng lớn mạnh trong lĩnh vực mà họ chọn khởi nghiệp.

Văn hóa với nhà khởi nghiệp và con người nói chung

Từ trái qua: TS. Nguyễn Trí Nhân, Phạm Nguyệt Minh, Nguyễn Thị Thùy Dung, Huỳnh Tuấn Anh, TS. Đào Lê Na, TS Nguyễn Thị Thu Huyền, ThS. Nguyễn Quốc Vương, Tôn Thất Minh Khôi và Lương Hoài Trọng Tính

Dù không cố ý và cũng không nỗ lực đi tìm đáp án cho câu hỏi "Văn hóa là gì?", nhưng trong buổi trò chuyện, các diễn giả đồng loạt tán thành một ý nghĩa rất gần gũi và đời thực khi nhắc đến văn hóa: văn hóa là cuộc sống, từ cuộc sống và phục vụ cho cuộc sống. Bởi vì văn hóa là nền tảng, nên ai cũng cần biết và hiểu để có thể nắm giữ được ý nghĩa thực sự của cuộc sống, của một đời người. Đúng như Thùy Dung, sáng lập "Ngày ngày viết chữ" chia sẻ: Trong ngôn ngữ, có nhiều từ loại khác nhau như danh từ, tính từ, động từ, trạng từ... nhưng trong tiếng Việt, có một từ loại rất đặc biệt, đó là lượng từ. Một cái áo, một chiếc lá... "cái" và "chiếc" đó chính là lượng từ. Và khi nói đến "một nền văn hóa", thì ta hiểu, "nền" là lượng từ của văn hóa. Nó không đơn giản chỉ là "cái", hay "chiếc", mà nó là một "nền". Ngay từ trong ngôn ngữ, từ trong tiềm thức, chúng ta đã nhìn nhận văn hóa như một nền móng căn bản nhất, là điểm dựa vững chắc cho sự phát triển đi lên của một dân tộc. 

Và vì thế, khởi nghiệp từ văn hóa nói riêng, hay khởi nghiệp trên tất cả các lĩnh vực khác nói chung, đều cần dựa trên một nền tảng văn hóa. Ngoài những yếu tố về vốn, nhân sự, pháp lý, chính sách hỗ trợ, vườn ươm khởi nghiệp... thì một điều căn cơ không thể thiếu để mỗi nhà khởi nghiệp có thể thành công, đó chính là văn hóa. Nhờ có văn hóa, nhà khởi nghiệp sẽ luôn giữ được cái "lề", không những không bị mất phương hướng mà còn hình thành được bản sắc của riêng mình, tìm được ý nghĩa thực sự và những giá trị tinh thần quý báu trong hành trình khởi nghiệp của mình. Trong dòng chảy chung của công cuộc khởi nghiệp đang ngày một phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, những người có niềm yêu thích đặc biệt với lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, như: âm nhạc, lịch sử, ngôn ngữ, điện ảnh... cũng đang nỗ lực hòa mình và cống hiến, theo cách riêng của họ. 

Khởi nghiệp từ văn hóa không cần nhiều vốn và nhân lực?

Chú Nguyễn Lân Bình (góc trái), cháu nội dịch giả - nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh "lặn lội" từ Hà Nội vào TP.HCM để tham dự talkshow

Khởi nghiệp từ văn hóa có lẽ có những đặc thù riêng rất khác với việc khởi nghiệp từ nông nghiệp, công nghệ... Chẳng hạn, bắt đầu từ vốn. Như đã đưa tin trong những bài viết trước đó, vốn và nhân lực luôn là hai vấn đề đau đầu và bức thiết với bất kì nhà khởi nghiệp nào. Ngoài ra, những câu chuyện về chính sách, pháp lý, về hệ sinh thái khởi nghiệp cũng rất được các nhà khởi nghiệp quan tâm. Thế nhưng, mọi yếu tố trên đều có thể trở thành ngoại lệ với khởi nghiệp từ văn hóa. Đơn cử như dự án "Ngày ngày viết chữ", không tốn một đồng vốn, cả dự án chỉ vỏn vẹn... năm người và cũng không có nhu cầu thêm nhân sự, không cần sự hỗ trợ của bất kì chính sách nào. Ấy vậy mà, bằng sự kì diệu đúng nghĩa của "hữu xạ tự nhiên hương", và đúng như nhà sáng lập chia sẻ "chỉ cần làm tốt, bạn sẽ thành công", "Ngày ngày viết chữ" đang ngày một lan tỏa và tất nhiên, kiếm được tiền! 

Có thể không cần quá nhiều vốn - với nghĩa là tiền đầu tư; hay nhân sự - với nghĩa là các bộ phận từ khâu kế hoạch, sản xuất đến phân phối, marketing... nhưng không có nghĩa là khởi nghiệp từ văn hóa không cần những yếu tố ấy. Nhà khởi nghiệp không cần nhiều vốn (tiền), ngược lại họ cần rất nhiều vốn kiến thức ở lĩnh vực họ khởi nghiệp; họ không cần một hệ thống nhân sự nhiều tuyến, nhưng lại rất cần những nhân lực chất lượng, có cùng đam mê và cũng có một sự am hiểu to lớn trong cùng lĩnh vực... Nói như vậy không có nghĩa là các yếu tố về vốn, nhân lực, chính sách... không cần thiết cho khởi nghiệp từ văn hóa. Ngược lại, nếu có sự hỗ trợ của các yếu tố này một cách có quy mô và tổng thể, thì nhiều khả năng các nhà khởi nghiệp từ văn hóa của Việt Nam có thể làm nên câu chuyện thành công lớn như làn sóng Hallyu Hàn Quốc, làn sóng Cổ phong Trung Quốc... 

Trong giới hạn những bàn luận trong buổi talkshow nói trên, các diễn giả không đề cập nhiều đến góc độ chiến lược và vĩ mô này. Họ tập trung bàn luận đến cách các nhà khởi nghiệp trẻ có đam mê với lĩnh vực văn hóa, và mong muốn khởi nghiệp từ văn hóa có thể tự nuôi sống chính mình. Đúng như ông bà ta đã dạy, "có thực mới vực được đạo", làm sao để bạn có thể khởi nghiệp từ văn hóa thành công, làm sao để tránh rơi vào tình trạng "lực bất tòng tâm" và phá sản.  

Khởi nghiệp từ văn hóa - điện ảnh có dễ dàng?

Chuỗi sự kiện "Chuyến xe mùa thu" có trưng bày nhiều vật phẩm văn hóa cùng tủ sách "Hiểu về văn minh Việt Nam" 

Nếu nhìn một cách tổng quan, các nhà khởi nghiệp từ nhiều lĩnh vực khác nhau: dịch vụ, công nghệ, kĩ thuật, sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp... có cả một hệ sinh thái khởi nghiệp, nơi họ có thể tìm các nhà đầu tư/nguồn tài chính hỗ trợ khởi nghiệp trong và ngoài nước, một mạng lưới nơi họ có thể trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ các bài học và những điều cần lưu ý trong quá trình vận hành và phát triển mô hình của mình; nơi họ có thể cập nhật được những thông tin mới nhất về sự thay đổi trong chính sách, pháp lý - những công cụ đang được cải thiện để hỗ trợ hơn nữa cho các nhà khởi nghiệp. Còn riêng các nhà văn hóa khởi nghiệp, họ cũng có thể tiếp cận hệ sinh thái khởi nghiệp nói trên, song vì những đặc thù nhất định trong lĩnh vực văn hóa, nên họ cũng cần xây dựng nên hệ sinh thái cho riêng mình. Một vài bài học và lời khuyên đã được các diễn giả trong buổi talkshow "Giờ là lúc sống giấc mơ đời mình - Khởi nghiệp từ văn hóa, điện ảnh" đưa ra, thông qua câu chuyện của họ. 

Tất cả những câu chuyện thành công mà các diễn giả chia sẻ, đều có một điểm chung: họ vô cùng yêu thích những gì họ đang làm và hết mình vì nó. Thậm chí, khá nhiều dự án trong số những điển hình thành công trong buổi talkshow, tại thời điểm bắt đầu, họ không hề nghĩ tới sẽ có lợi nhuận, tất cả những gì họ làm là dấn thân đầy nghiêm túc và đi đến cùng với dự án của mình. Chính nhờ vậy mà sản phẩm của họ trở nên vô cùng hữu ích với công chúng tiêu dùng, và nhận được sự đón nhận lớn của cộng đồng. Như đã nói, "chỉ cần làm tốt, bạn sẽ thành công" chính là chìa khóa vạn năng để sản phẩm của bạn đủ hấp dẫn để "hữu xạ tự nhiên hương". Nếu như nhà khởi nghiệp ở các lĩnh vực khác cần mentor trong quá trình phát triển dự án của họ, thì các nhà khởi nghiệp từ văn hóa dường như "đủ lực" để làm mentor cho chính mình, vì trước đó, họ đã được đồng hành và ươm mầm từ gia đình, người thân, người truyền cảm hứng trong một thời gian rất dài. Như với Tôn Thất Minh Khôi là ông nội, hay với Đào Lê Na là gia đình của mình. 

Ngoài ra, những chia sẻ về việc xác định đâu là đối tượng khán giả, sản phẩm của bạn mang lợi ích gì cho họ, xác định được đầu ra cho sản phẩm bằng cách tạo ra một cộng đồng cùng nói, cùng bàn, cùng làm, cùng quan tâm đến nội dung mình đang làm, những trăn trở về việc khởi nghiệp từ văn hóa sao cho văn minh, vừa đảm bảo tính thương mại vừa giữ được tự do và sự thật cho chính mình... cũng được các diễn giả thảo luận trong buổi talkshow này.

"Chuyến tàu mùa thu" là một dự án xuyên Việt của Book & Friend được khởi xướng từ tháng 4/2018 tại Sài Gòn. Chuyến tàu kết nối cộng đồng những người làm văn hóa, giáo dục, kinh tế bền vững từ TP.HCM đến các địa phương khắp Việt Nam. Mỗi ga dừng chân của chuyến tàu là một chủ đề được chuẩn bị chi tiết theo cảm hứng và phù hợp với từng địa phương. Trong năm 2018, dự án "Chuyến tàu mùa thu" đã kết nối được ba ga: Hà Nội, Đức Trọng – Đà Lạt, Vũng Tàu. Năm 2019, dự án diễn ra tại Ga Lộc Ninh – Bình Phước đã được tổ chức trong tháng 3, Đà Nẵng – Hội An vào tháng 6/2019. Và gần đây nhất, vào 14/9/2019, "Chuyến tàu mùa thu" về đến Ga Sài Gòn với một chuỗi nhiều hoạt động văn hóa bổ ích, trong số đó có talkshow "Giờ là lúc sống giấc mơ đời mình - Khởi nghiệp từ văn hóa, điện ảnh".

Buổi talkshow "Giờ là lúc sống giấc mơ đời mình - Khởi nghiệp từ văn hóa, điện ảnh" có sự góp mặt của các diễn giả: 
* Họ là Huỳnh Tuấn Anh, đạo diễn phim "Lô tô", "Ngôi nhà bươm bướm", "Phượng khấu"
* Tiến Sĩ Đào Lê Na, trưởng Bộ môn sáng tác và phê bình sân khấu, điện ảnh; tác giả sách "Chân trời của hình ảnh - Từ văn chương đến điện ảnh qua trường hợp Kurosawa Akira"
* Nguyễn Thị Thùy Dung, sáng lập dự án "Ngày ngày viết chữ" với hơn 84.000 người theo dõi 
* Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Huyền, Phó Hiệu trưởng trường Quốc tế Việt Nam - Phần Lan
* ThS. Nguyễn Quốc Vương, Tổng biên tập Ehomebooks
* Phạm Nguyệt Minh - Sáng lập dự án Cờ lịch sử
* Tôn Thất Minh Khôi - Sáng lập Thiên Nam lịch đại hậu phi với gần 63.000 người theo dõi 
* Lương Hoài Trọng Tính - Sáng lập Đại Nam hội quán với hơn 13.000 người theo dõi 

Thiên Bình
Xem thêm
Chiếc xe xanh