Phim tài liệu Sức sống từ dân gian: Đờn ca tài tử bện chặt lòng người dân Nam bo
13/02/2015 21:51
Phim tài liệu Sức sống từ dân gian, thời lượng 1 tập 20 phút, đã phát sóng lúc 8 giờ 30 phút vào ngày 6/2/2014 trên HTV9 và thường xuyên được phát lại trên sóng HTV.

​Bé ​Nguyễn Như Ý, cháu nghệ nhân Huỳnh Văn Tranh

 

Rảo bước khắp mọi ngóc ngách, mọi nẻo đường các tỉnh thành Nam bộ, đâu đâu, tôi cũng nghe vang vọng tiếng đờn kìm dìu dặt thoát lên cùng lời ca dung dị gần gũi nhưng có sức mê hoặc đến lạ kỳ. Đó chính là thanh âm của loại hình nghệ thuật dân gian Đờn ca tài tử, từ bao đời nay đã trở thành mạch sống bất tận, âm thầm bện chặt lòng người dân Nam bộ.

Trong khoảng thời gian Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, tôi nhận được chỉ đạo về việc thực hiện một bộ phim tài liệu về ĐCTT để phát sóng. Chúng tôi tìm đến nhà nghệ nhân Huỳnh Văn Tranh ở ấp Biển Tây A, xã Vĩnh Trạch Đông, thành phố Bạc Liêu - một gia đình có đến 5 thế hệ hòa quyện cùng nhau và được xem là một trong những cái nôi của nghệ thuật ĐCTT.

Hình ảnh mà đoàn phim bắt gặp khi bước vào nhà nghệ nhân Huỳnh Văn Tranh là cảnh một đám con nít đang chơi đùa. Ấn tượng đầu tiên khiến tôi không thể rời mắt khỏi một bé gái duy nhất trong đám cháu của ông, cô bé có đôi mắt to tròn, sáng long lanh. Thấy tôi quan tâm, ông giới thiệu ngay bé gái đó là cháu ngoại của ông, tên Nguyễn Như Ý cũng 10 tuổi. Ông dặm thêm: "Con bé từ lúc nói sõi là tôi đã dạy ca rồi, nhưng con bé ca còn gãy nhịp lắm". Tôi băn khoăn vì không thể gặp những người thuộc thế hệ thứ hai, tức con ông Tranh hiện đều đi làm ăn nơi xa. Tôi tự đặt ra câu hỏi: Liệu những đứa bé giọng hát còn non nớt này sẽ giúp gì được cho mình? Chúng tôi quyết định "cắm sào" ở nhà ông Tranh ít bữa để tìm hiểu kỹ hơn.

Chỉ sau một ngày, tôi thật sự bất ngờ về bé Như Ý. Tuy giọng ca chưa được "cứng" như những người khác trong gia đình nhưng chính nét ngây ngô, chân phương của một bé gái miền quê sông nước đã khiến cho tôi nảy nở ý tưởng. Trong đêm đó, tôi quyết định đặt bút viết kịch bản mà Như Ý là nhân vật xâu chuỗi mọi góc nhìn về các thế hệ trong gia đình ông Tranh trong việc lưu truyền loại hình ĐCTT. Thường thì trẻ con khi bị người lớn chụp hình rất mắc cỡ chứ nói chi phải "diễn" trước ống kính. Bé Như Ý lại khác, cô bé lanh lợi tới mức khiến mấy anh quay phim "rượt" không kịp.

​ ​ ​ ​ ​​​ ​ ​​ ​ ​ ​
Cả gia đình quây quần cùng giai điệu ĐCTT
​​ ​​​​​​​​

Chúng tôi bắt đầu kể về Như Ý, một "hạt giống tâm hồn" mới mà cả 5 thế hệ gia đình đều đặt một niềm kỳ vọng giữ gìn từng lời ca của loại hình nghệ thuật ĐCTT. Từ khi mới lọt lòng, bé Như Ý đã được ông nội bồng đi hết xóm này tới xóm khác trong mỗi cuộc liên hoan của câu lạc bộ ĐCTT tại xã. Những ngày không đi học, Như Ý hay theo ông ngoại ra vuông tôm để giúp người lớn làm những việc vặt. Những lúc như thế, Như Ý thường bắt cặp với người anh bà con vừa làm vừa nghêu ngao ca hát. Tối tối, Như Ý lại được ông cố kể chuyện đời xưa, rồi ông nằng nặc đòi ca bản Xuân tình: Di chúc của cha già cho dù đang sức yếu vì bệnh. Như Ý và mấy anh chị em trong nhà chăm chú lắng nghe như thể "nuốt" vào từng lời và những lời ca đó vô tình đã trở thành những hoài niệm tuổi thơ lung linh giai điệu. Những chiều tan trường, Như Ý cùng bạn bè đi trên đường đê, đồng thanh hát những ca từ trong bản Trên đường hành quân, khiến trong tôi tự dưng xao xuyến đến lạ. Như Ý cất tiếng khóc chào đời đã sống trong không gian thấm đẫm âm hưởng lời ca của loại hình ĐCTT. Cứ như thế, cô bé mặc nhiên lớn lên cùng với những "giai điệu tự hào", một nếp sống tuổi thơ với những giá trị tinh hoa dân tộc âm thầm nảy nở trong đó.

Chúng tôi thực hiện phim tài liệu Sức sống từ dân gian chỉ để nhắn nhủ: ngoài gia đình của Như Ý thì vẫn rất nhiều gia đình đang ngày từng ngày nuôi dưỡng và phát huy ĐCTT như cách để song hành và gắn kết loại hình nghệ thuật dân gian này với nhịp sống hiện đại. Đó cũng là cách để bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc.​

Đạo diễn Huỳnh Ngọc Thảo
 

 

Ý kiến bạn đọc

 

Tiêu đề (*):
Họ tên (*):
Email (*):
Nội dung (*):
Tôi đã xem Quy định ứng xử
(Nhập tên logo bằng chữ thường)
Chương trình yêu thích