Để văn kiện thực sự là "ngọn cờ trí tuệ" dẫn đường 5 năm tới
05/10/2015 08:21
Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ X (nhiệm kỳ 2015-2020) đã được xây dựng công phu, nghiêm túc.

​Lãnh đạo Trung ương, Thành phố, các địa phương và đại biểu đến viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Công viên Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trước UBND TP.HCM

 

Dự thảo đã phản ánh khá đầy đủ với sự đánh giá phân tích toàn diện kết quả thực hiện các nhiệm vụ do Đại hội IX đề ra, đúc rút những bài học kinh nghiệm khá sâu sắc, sát thực. Từ đó đã nêu mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ trong 5 năm tới. Bản Dự thảo cũng đã thể hiện được công sức, trí tuệ của các cấp, các ngành, các nhà cách mạng lão thành, cán bộ hưu trí, các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, các ban, ngành Trung ương qua các lần đóng góp ý kiến.

Tôi thực sự tâm đắc với nội dung “xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh văn minh, hiện đại, nghĩa tình”. Văn minh, hiện đại vốn đã được nêu từ khá lâu; trong Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 18/11/2002 và Nghị quyết 16-NQ/TW ngày 10/8/2012 của Bộ Chính trị; các Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ trong các nhiệm kỳ gần đây; các Nghị quyết của Thành ủy, của Hội đồng nhân dân thành phố; các chỉ thị, kế hoạch của UBND thành phố và nhiều văn bản, tài liệu khác đã nêu. Đó là điều hiển nhiên, bởi Thành phố Hồ Chí Minh là “đô thị đặc biệt”, có quy mô phát triển lớn nhất nước, nên phải là thành phố văn minh, hiện đại. Văn minh là sự kết hợp đầy đủ các yếu tố tiên tiến, hàm chứa phương diện vật chất lẫn tinh thần, là sự tiến bộ cả về kiến thức và đạo đức con người. Văn minh, hiện đại thường đi liền với nhau, là sự phát triển ở trình độ cao. Viện Nghiên cứu xã hội, Viện Kinh tế thành phố, Ban Tư tưởng văn hóa Thành ủy trước đây, cũng như Viện Nghiên cứu phát triển thành phố gần đây đã nghiên cứu, tổ chức hội thảo, dự thảo văn bản nêu các tiêu chí về văn minh, hiện đại và thực tế, thành phố đã và đang thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu này. Nay tiếp tục nêu ra là mục tiêu, nhiệm vụ trong 5 năm tới là hoàn toàn hợp lý. 

Thêm vào đó, có mục tiêu và nhiệm vụ xây dựng thành phố nghĩa tình. Đây là điều mới lạ chăng? Không! Mới nhưng không xa lạ. Đã từ lâu, ít ra cũng đã một vài thập niên về trước, các công trình nghiên cứu về thành phố khi đề cập đến những đặc trưng của con người thành phố đều đã nói “Thành phố Hồ Chí Minh – Thành phố năng động, sáng tạo, nghĩa tình” và năm 2005 đã có danh hiệu “Thành phố anh hùng, năng động, sáng tạo, nghĩa tình” (xem “Thành phố Hồ Chí Minh 30 năm xây dựng và phát triển”). Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh nghĩa tình là hoàn toàn phù hợp, không có gì xa lạ cả. Lưu dân vùng Sài Gòn – Gia Định xưa vốn là dân tứ xứ tựu lại trong môi trường tự nhiên còn hết sức hoang dã, phải nương tựa vào nhau để tồn tại, phải chung sức chung lòng để đối phó với bao hiểm nguy, thử thách, tính hợp quần thành cộng đồng, tình thương đùm bọc lẫn nhau đã nảy sinh và qua bao năm tháng với nhiều cảnh huống lịch sử, xã hội bất ổn, người Sài Gòn – Gia Định luôn sống nghĩa tình. Đó là một di sản văn hóa phi vật thể, một đặc trưng tốt tiêu biểu của người Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày nay, ai cũng biết, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi khởi xướng, khơi nguồn nhiều phong trào xã hội như “đền ơn đáp nghĩa”, “xây dựng nhà tình nghĩa”, “nhà tình thương”, “xóa đói giảm nghèo”, “bảo trợ bệnh nhân nghèo”…, phong trào từ thiện xã hội, giúp đỡ người cơ nhỡ, khó khăn, bị thiên tai, hoạn nạn… là nếp sống đậm tình nặng nghĩa, là di sản văn hóa của người Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh. Việc phát huy và không ngừng vun bồi, phát triển đức tính “nghĩa tình” là điều cần thiết. Hơn vậy, trong cơ chế kinh tế thị trường hiện nay, do tác động của nhiều yếu tố nội sinh và ngoại sinh, đạo đức xã hội có nơi, có lúc bị xuống cấp, tình nghĩa, kể cả “tình làng, nghĩa xóm” cũng có nơi, có lúc phai mờ dần. Vậy nên, bên cạnh xây dựng văn minh, hiện đại, vốn là đặc tính của đô thị, kèm theo “nghĩa tình” truyền thống của xã hội Việt Nam thật sự có ý nghĩa sâu xa, được coi như là một “triết lý phát triển” của Thành phố Hồ Chí Minh – đô thị đặc biệt, trung tâm lớn về nhiều mặt của cả nước, thành phố Anh hùng, thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Cùng với các mục tiêu trên là mục tiêu “xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh có chất lượng sống tốt”. Đây là điều mới, cần phải làm sáng tỏ và được thể hiện trong tất cả các lĩnh vực cuộc sống: từ cuộc sống vật chất do thành quả phát triển kinh tế đưa lại; các yếu tố cơ sở hạ tầng, môi trường đô thị; đời sống văn hóa; phúc lợi xã hội; các yếu tố liên quan đến sự phát triển của con người, môi trường chính trị, xã hội…

Từ Đại hội VII trở đi, mỗi Đại hội đều đề ra các chương trình, công trình (12 chương trình, công trình trọng điểm do Đại hội VII đề ra; 5 chương trình mang tính đòn bẩy (Đại hội VIII), 6 chương trình đột phá (Đại hội IX), nay Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội X đưa ra 7 chương trình đột phá, trong đó xây dựng thêm chương trình về “chỉnh trang và phát triển đô thị”. Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, được đô thị hóa từ lâu. Song qua nhiều thời kỳ, với tác động của các yếu tố nội sinh và ngoại sinh, với những bối cảnh lịch sử, xã hội qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau, nên thực trạng phát triển đô thị cũng rất khác nhau giữa các khu vực. Nay được tạm xếp thành 3 khu vực, thì nhiệm vụ chỉnh trang đô thị hiện hữu và phát triển đô thị vùng đang được đô thị hóa và vùng nông thôn ngoại thành luôn có mối quan hệ tương tác với nhau. Trên cơ sở chủ trương này cần có qui hoạch, kế hoạch thật đầy đủ trên mọi lĩnh vực.

Để tiếp tục hoàn thiện Báo cáo chính trị để thực sự là văn kiện hàm chứa những vấn đề chiến lược và định hướng các chủ trương lớn để phát triển thành phố trong giai đoạn tới, xin góp thêm một số ý kiến cụ thể:

Chủ đề của Đại hội là những vấn đề chủ yếu của Đại hội, thường bao hàm các thành tố: 1/ Nhân tố hàng đầu quyết định sự thành công – đó là Đảng; 2/ Động lực; 3/ Nhiệm vụ; 4/ Mục tiêu.

Chủ đề lần này đưa ra khá toàn diện, đã bao hàm các yếu tố trên. Song cần diễn đạt chuẩn xác hơn và dễ hiểu hơn. Theo tôi, sau “Huy động mọi nguồn lực” không chấm phẩy (;) mà là phẩy (,) bởi Huy động mọi nguồn lực là để thực hiện nhiệm vụ “xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình”. Còn nếu coi “huy động nguồn lực” như là động lực phát triển thì cần nói thêm là “huy động nguồn lực toàn xã hội” (nội sinh, ngoại sinh; Trung ương, địa phương…). “Giữ vững vai trò đầu tàu về kinh tế – xã hội” là khó, vì từ trước đến nay thành phố mới được đánh giá có vai trò đầu tàu trong phát triển kinh tế, trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Còn “kinh tế – xã hội” thì rộng hơn, trong đó thành phố có nhiều vấn đề xã hội chưa phải là “đầu tàu” thì lấy đâu mà “giữ vững” (?). Theo tôi, có thể bỏ vế này hoặc viết lại như NQ 16-NQ/TW “đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”; hoặc “giữ vững vai trò đầu tàu về phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa”. “Sớm trở thành một trong những trung tâm về ……”, có lẽ không cần chữ “trong những”. Chỉ nói “một trung tâm” là đã hiểu còn có nhiều trung tâm khác, nghĩa là “một trong những”. Diễn đạt như Nghị quyết 16-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 10/8/2012 là phù hợp. Nhưng cũng cần giải thích thêm “sớm” là trước hay sau mốc thời gian 2020 mà NQ 16-NQ/TW đã đề ra.

Bố cục chung cơ bản phản ánh đầy đủ các lĩnh vực của thành phố trong 5 năm qua. Nhưng cách đặt tên các tiểu mục và diễn đạt nội dung cần chuẩn xác hơn:

Mục I ( Đánh giá, kết quả): Tiểu mục 1 (kinh tế) quá dài. Tiểu mục 2 (quản lý và phát triển đô thị) thừa chữ “quy hoạch” vì quy hoạch là một công đoạn, một nhiệm vụ của phát triển đô thị, chỉ cần diễn đạt ở nội dung, không cần nêu ở tiêu đề. Tiểu mục 3 (giáo dục…) nên viết “đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân”…, không cần viết văn hóa tinh thần. Vì vật chất và tinh thần là 2 lĩnh vực đều thuộc văn hóa. (Tham khảo văn kiện của Trung ương). Tiểu mục 4 diễn đạt không rõ, lẫn lộn giữa nhiệm vụ, phương hướng với kết quả. Phải chăng nên diễn đạt “an ninh chính trị được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm” thì mới “thuận” với mệnh đề tiếp theo “quốc phòng – an ninh không ngừng được củng cố” công tác đối ngoại… được mở rộng.

Đoạn thuộc mục 3 phần I (giáo dục, đào tạo, khoa học, văn hóa) viết “chú trọng đổi mới, hoàn thiện cơ chế quản lý, liên kết, phối hợp, phát huy hoạt động nghiên cứu… Quan tâm đầu tư, nâng cao hiệu quả hoạt động các khu công nghệ, kỹ thuật” , không thể hiểu đó là “kết quả” thực hiện Nghị quyết Đại hội IX của thành phố mà người đọc cứ tưởng đó là nhiệm vụ sắp tới. Đề nghị rà soát lại toàn bộ cách diễn đạt. Khi viết về kết quả cần để danh từ (lĩnh vực) lên trên, không để chủ động từ ở đầu câu.

Trong Dự thảo, từ “nhân dân” là một danh từ chung lại được viết hoa (giống như Hiến pháp 2013). Theo tôi cần thảo luận lại. Vì cách biểu thị ngôn ngữ tiếng Việt, dễ hiểu hơn là quy tắc chính tả tiếng Việt đã được quy định rõ ràng. Không phải viết hoa là thể hiện sự tôn trọng. Vả lại, văn kiện của Đảng ta xưa nay và Dự thảo văn kiện Đại hội XII, từ “nhân dân” không viết hoa. Nên chăng, trong văn kiện Đảng các cấp cần có sự thống nhất.

Cũng trong Tiếng Việt, cụm từ “kinh tế nhà nước; doanh nghiệp nhà nước” thì chữ “nhà nước” không viết hoa, đó là tính từ bổ trợ danh từ chung. Còn Nhà nước ta, là do viết tắt Nhà nước CHXHCN Việt Nam nên thường viết hoa như là từ Đảng ta (hiểu là Đảng Cộng sản Việt Nam). Trong mục I.1 (về kết quả kinh tế) viết hoa chữ Nhà nước trong cụm từ Doanh nghiệp nhà nước, kinh tế nhà nước, kinh tế ngoài nhà nước là không chuẩn xác. Và tại sao gọi “kinh tế ngoài Nhà nước”, phải chăng là kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác. Nếu vậy cần diễn đạt “các thành phần ngoài kinh tế nhà nước” chứ không phải là “kinh tế ngoài nhà nước”.

Một vài dẫn chứng cụ thể như trên là thể hiện trách nhiệm và niềm tin của một đảng viên, nhằm mong Ban Biên tập văn kiện rà soát lại cho thật kỹ, bởi đây là văn kiện quan trọng, thực sự là “ngọn cờ trí tuệ” dẫn đường 5 năm tới.​​


PGS. TS Phan Xuân Biên - Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM
Ý kiến bạn đọc

 

Tiêu đề (*):
Họ tên (*):
Email (*):
Nội dung (*):
Tôi đã xem Quy định ứng xử
(Nhập tên logo bằng chữ thường)
Chương trình yêu thích