Đường hướng về giáo dục - đào tạo trong Dự thảo Văn kiện XII: Đổi mới mạnh mẽ và quyết liệt
23/11/2015 15:14
Theo  TS. Võ Thế Quân, Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông (THPT) Đông Đô Hà Nội, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục cần được xem là khâu đột phá để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD-ĐT) trong giai đoạn hiện nay.

​Ảnh mi​nh họa

 

 

 TS Võ Thế Quân, Hiệu trưởng

 Trường THPT Đông Đô, Hà Nội (Ảnh: HNV)

Trong nội dung góp ý vào Dự thảo Văn kiện liên quan tới vấn đề GD-ĐT, TS Võ Thế Quân tập trung phân tích xung quanh kỳ thi THPT Quốc gia 2015 và đề xuất đổi mới kỳ thi THPT Quốc gia 2016 phù hợp với tinh thần của Văn kiện. “Tôi thấy mọi phương án đổi mới của ngành Giáo dục hiện nay, nhất là đối với một kỳ thi quốc gia có tính chất then chốt như kỳ thi THPT chưa phải là giải pháp từ gốc. Theo tinh thần của Văn kiện Đại hội XII, chúng ta đổi mới theo hướng là tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho cơ sở giáo dục, phân cấp quản lý giáo dục; phù hợp với xu thế chung của thế giới về quản trị ở cấp quốc gia và ở cấp cơ sở. Do đó, Bộ GD-ĐT nên bỏ bớt việc sự vụ, tập trung việc quản lý nhà nước. Và để làm được như vậy, đòi hỏi một quyết tâm chính trị lớn, tinh thần cầu thị cũng như sự dũng cảm để tránh vướng phải những khó khăn đã được dự báo từ trước” – TS Võ Thế Quân khẳng định.

Kỳ thi THPT quốc gia năm 2015 không thành công như mong đợi

Kỳ thi THPT Quốc gia năm 2015 đã được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị (Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc, Đoàn thanh niên, Bộ Công an, Bộ Giao thông vận tải, Điện lực, Y tế). Các tầng lớp nhân dân đã thể hiện sự quan tâm chia sẻ với thí sinh, người nhà thí sinh trong những ngày hè nóng nực với lòng nhân ái, tình yêu thương đậm tính nhân văn với những việc làm rất cảm động.

Đáng chú ý, các cơ quan báo chí, truyền thanh, truyền hình đã dành nhiều thời gian để đưa tin, phản ánh về tình hình chuẩn bị trước, trong và sau kì thi. Chưa bao giờ báo chí phản ánh nhiều về kì thi như trong một năm vừa qua. Điều này chứng tỏ không khí dân chủ, cởi mở và sự quan tâm lo lắng của toàn xã hội đối với giáo dục.

Lãnh đạo Bộ GD-ĐT, các vụ chức năng của Bộ, các Sở GD-ĐT, các trường ĐH và các trường THPT đã làm việc với tinh thần tận tụy, trách nhiệm cao, thực hiện nghiêm túc Quy chế thi THPT quốc gia đảm bảo cho kỳ thi thành công. Có thể thấy, về phương diện chính trị - xã hội, kỳ thi đã thành công trên cả sự mong đợi. Tuy nhiên, xét về mặt cơ chế quản lý giáo dục thì kỳ thi này còn rất nhiều bất cập vì một số lý do:

Thứ nhất, việc sát nhập 2 kỳ thi làm 1 là một ý tưởng sai lầm vì 2 kỳ thi với 2 mục đích khác nhau. Thi tốt nghiệp THPT là đánh giá, ghi nhận kết quả 12 năm học, đặc biệt các năm học ở bậc THPT, đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông (thi đầu ra của THPT). Trong khi đó, thi tuyển sinh đại học, cao đẳng (ĐH,CĐ) là thi đầu vào để chọn những học sinh đủ điều kiện vào học ở bậc cao hơn, đào tạo đội ngũ tri thức. Việc sát nhập là khiên cưỡng, chẳng khác gì “ép duyên”.

Thứ hai, việc huy động lực lượng tham gia tổ chức thi không phù hợp với nguyên tắc phân cấp quản lí và tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục. Thực tế, hệ thống các Sở GD-ĐT cùng các trường THPT là cơ quan chịu trách nhiệm chính về giáo dục phổ thông thì không được giao quyền chủ trì (chẳng khác gì cây trồng đến ngày hái quả thì giao cho người khác hái). Mặc dù có cụm địa phương do Sở GD-ĐT chủ trì dành cho học sinh không có nguyện vọng thi đại học nhưng chủ yếu học sinh thi ở cụm đại học. Thêm vào đó, các trường đại học phải lo việc tổ chức thi THPT là không đúng với chức năng của mình.

Thứ ba, thời gian thi quá dài và địa bàn thi quá rộng do việc thành lập các cụm thi dẫn tới tình hình học sinh một số tỉnh phải tập trung về một địa phương trong thời gian 1 tuần lễ (4 ngày thi + 1 ngày tập trung + 1 ngày về nhà) đã gây ra sự phức tạp xã hội không cần thiết, làm xáo trộn cuộc sống của hàng triệu gia đình, làm ảnh hưởng đến năng suất lao động xã hội. Một học sinh đi thi cả gia đình phải lo lắng, ít nhất có một người đi theo để giúp đỡ, quản lý đã gây ra sự lãng phí lớn về thời gian, sức lực, tiền của trên diện rộng. Tình trạng “người người đi thi, nhà nhà đi thi”, cả xã hội lo lắng cho thi cử, gây tâm lí bất an trong xã hội.

Thứ tư, cấu trúc đề thi không hợp lý dẫn tới việc đánh giá chất lượng tốt nghiệp và chất lượng thi vào ĐH, CĐ không chính xác. Phân tích kỹ hơn thấy rõ sự bất hợp lý này. Bộ GD-ĐT quy định: 60 % câu hỏi mức cơ bản phục vụ xét tốt nghiệp (6 điểm), 40% câu hỏi mức nâng cao phục vụ xét ĐH, CĐ (4 điểm). Với thang 10 điểm/1 đề thi. Như vậy, xét tốt nghiệp: Học sinh làm được 6 điểm là tương ứng với 10 điểm như kỳ thi những năm trước nhưng khi xét tốt nghiệp vẫn sử dụng công thức tính của thang 10 điểm nên kết quả thi không phản ánh chính xác kết quả tốt nghiệp của học sinh. Trong khi đó, xét ĐH,CĐ: Mức điểm sàn 5 điểm là ngang mức điểm xét tốt nghiệp. Như vậy, điểm vào ĐH,CĐ ngang với điểm xét tốt nghiệp. Hơn nữa, trong thang 10 điểm thì có tới 6 điểm là dành cho xét tốt nghiệp, 4 điểm là thi ĐH,CĐ dẫn tới chất lượng đầu vào ĐH giảm đi 60%.

Thứ năm, việc đưa môn thi tự chọn vào các môn thi tốt nghiệp đã dẫn tới tình trạng học lệch nghiêm trọng trong học sinh. Từ 2014 đã bắt đầu có môn tự chọn trong thi tốt nghiệp THPT, nên học sinh chỉ tập trung học các môn thi tốt nghiệp dẫn tới tình trạng học lệch trong học sinh.

Tựu chung lại, Kỳ thi THPT quốc gia năm 2015 đã không thành công ở góc độ quản lý giáo dục thể hiện qua các mặt: Mục tiêu giảm căng thẳng xã hội, giảm áp lực cho học sinh, nhưng đã không giảm được mà căng thẳng, áp lực còn tăng thêm; giảm tốn kém thì lại tốn kém thêm (thời gian, tiền của xã hội); tác động đến thay đổi phương pháp dạy, học thì lại dẫn tới tình trạng học lệch quá sớm của học sinh. Kết quả thi không đạt được yêu cầu làm cơ sở chính xác cho việc xét tuyển ĐH, CĐ.

Đặc biệt, kỳ thi THPT quốc gia 2015 đã bộc lộ đậm nét sự lạc hậu của cơ chế quản lý giáo dục ở nước ta: Cấp trên phải làm thay việc của cấp dưới, cấp dưới ỷ lại trông chờ cấp trên; chức năng, nhiệm vụ của từng cấp quản lý không rõ ràng, minh bạch, chồng chéo lên nhau và đặc biệt là tính hiệu quả rất thấp, không phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam. Đây phải được xem là trở ngại lớn đối với sự phát triển giáo dục ở nước ta hiện nay.

Cần cải tiến, đổi mới kỳ thi THPT như thế nào?

 

 Tách bạch hai kỳ thi THPT và tuyển sinh ĐH,CĐ vẫn là hình thức phù hợp hiện nay 

(Ảnh: V.A)

Theo TS Võ Thế Quân, từ kinh nghiệm của người hoạt động giáo dục gần 40 năm, trong đó có kinh nghiệm thực tế quản lý một Trường THPT tại Hà Nội trong gần 20 năm qua, cần lựa chọn phương án phù hợp với thực tế, khả thi, hiệu quả, đúng định hướng của Nghị quyết 29 Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) và Văn kiện Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong đó, xuất phát từ quan điểm đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, đề xuất phương án thi năm 2016 là: Tách thi tốt nghiệp và tuyển sinh ĐH,CĐ thành 2 việc độc lập với nhau.

Như vậy, thi tốt nghiệp THPT trả về cho các địa phương tổ chức theo nguyên tắc phân cấp quản lý giáo dục theo Luật Giáo dục và các văn bản pháp quy khác. Ở đó, Sở GD-ĐT các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm chính trong tổ chức thi tốt nghiệp THPT (huy động giám thị, cơ sở vật chất, tổ chức Hội đồng thi, chấm thi, công bố kết quả thi, xét tốt nghiệp). Còn Bộ GD-ĐT thực hiện chức năng quản lý nhà nước về GD-ĐT (Ban hành Quy chế thi tốt nghiệp mới; Thanh tra, kiểm tra, đôn đốc, giám sát việc thực hiện Quy chế; Bộ tiếp tục ra đề thi chung cho cả nước, từ năm 2021 (hoặc có thể sớm hơn) giao việc ra đề thi về cho các Sở GD-ĐT tỉnh thành phố, dựa trên bộ Ngân hàng đề thi quốc gia).

Việc tuyển sinh ĐH,CĐ trả về cho các trường ĐH,CĐ theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Luật Giáo dục đại học. Theo đó, tự xác định cách thức tuyển sinh (sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT, tự tổ chức thi…), thời gian tuyển sinh (có thể tuyển 1 đợt hoặc nhiều đợt trong năm, thời gian tuyển sinh của các trường không nên trùng nhau để tránh gây căng thẳng cho xã hội). Liên quan tới thi tuyển ĐH, CĐ, Bộ cũng chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về GD-ĐT (Ban hành Quy chế tuyển sinh ĐH, CĐ; Thanh tra, kiểm tra, giám sát thực hiện Quy chế; Duyệt chỉ tiêu tuyển sinh và danh mục ngành đào tạo để đảm bảo chất lượng tuyển sinh của các trường). Về lâu dài sau năm 2020, giao quyền tự chủ hoàn toàn bao gồm cả chỉ tiêu tuyển sinh và tổ chức ngành đào tạo về cho các trường ĐH.

Nếu làm được như vậy, tin rằng, chúng ta sẽ thật sự có những thay đổi cơ bản, yêu cầu cao hơn, hợp lý hơn. Đó cũng là cách thức đổi mới hợp với quy luật, phù hợp với tinh thần của Văn kiện Đại hội XII về GD-ĐT là tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho cơ sở GD, phân cấp quản lý giáo dục; phù hợp với xu thế chung của thế giới về quản trị ở cấp quốc gia và ở cấp cơ sở theo hướng Bộ bỏ bớt việc sự vụ, tập trung việc quản lý nhà nước. Chỉ có như vậy, sự phát triển giáo dục mới thông thoáng và đúng quy luật, từ đó, xã hội mới phát triển ổn định, nề nếp, kỷ cương.

Chỉ còn 6 tháng nữa là tới thời điểm phải tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ năm 2016, nên việc cấp bách hiện nay là xác định rõ phương án phù hợp cho kỳ thi năm 2016. Đây là việc cần làm ngay để các cơ quan chức năng trong hệ thống giáo dục chủ động triển khai công việc mới kịp tiến độ, đồng thời phụ huynh, học sinh và các nhà trường có sự chuẩn bị về tâm lý và chuyên môn. Hy vọng, Bộ GD-ĐT sẽ có quyết định phù hợp với thực tiễn, đáp ứng mong đợi của hàng triệu học sinh cả nước. Đây là việc cần làm ngay trước thềm Đại hội XII Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thiết nghĩ, để đổi mới theo hướng trên, Bộ GD&ĐT nên xây dựng Đề án về đổi mới thi để lựa chọn phương án thi khoa học, thực tế, hiệu quả, phù hợp với Văn kiện Đại hội XII của Đảng và các văn bản pháp luật, có lộ trình thực hiện hợp lý. Đồng thời, xây dựng cơ chế phản biện và giám sát xã hội về các chính sách đối với giáo dục, đào tạo. Hội Khuyến học Việt Nam là cơ quan chủ trì, tập hợp các Hội chuyên ngành về giáo dục, các nhà khoa học, nhà giáo dục có tâm huyết am hiểu lý luận và thực tiễn giáo dục để góp ý, phản biện các chính sách về giáo dục trước khi thực hiện, có cơ chế trả lời của cơ quan soạn thảo chính sách. Cần phải xác định rằng, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục phải được xem là khâu đột phá để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Kỳ thi THPT quốc gia năm 2016 là kỳ thi đầu tiên sau Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam, vì vậy, càng cần được tổ chức theo tinh thần đổi mới mạnh mẽ và quyết liệt của Đại hội XII, mở ra một giai đoạn mới cho sự phát triển của nền giáo dục Việt Nam.


Đảng Cộng sản
Ý kiến bạn đọc

 

Tiêu đề (*):
Họ tên (*):
Email (*):
Nội dung (*):
Tôi đã xem Quy định ứng xử
(Nhập tên logo bằng chữ thường)
Chương trình yêu thích